1.1. Başlıklarına Göre Murabbalar
Bu bölümde murabba kafiyelenişine uygun olan şiirlerin başlıkları bakımından analizi yapılmıştır. Dîvânların bir kısmında murabba’ât[1] veya şarkiyyât[2] şeklinde bazı genel başlıklar görülmektedir. Bu başlık altında yer alan bütün şiirleri aynı başlıktan kabul ettik. Murabba’ât başlığı altında yer alan şiirler murabba; şarkiyyât başlığı altında yer alan şiirler şarkı başlıklı olarak kabul edilmiştir. Bu yüzden kafiye örgüsü bizim ölçütlerimize göre murabbaya uygun olduğu için şarkı başlıklı murabbalar bölümü açtığımız gibi şarkı bölümünde de kafiye örgüsü şarkıya uyduğu için başlığın murabba oluşundan dolayı murabba başlıklı şarkılar bölümü açılmıştır.
Vâsıf’ın şiirlerinde görülen bir farklılığa da burada işaret edelim. Vâsıf’ın iki farklı baskısı bulunan Dîvân’ında şiirlerin başlıklandırılmaları farklılık göstermektedir. Biz istatistikleri çıkarırken asıl nüsha kabul ettiğimiz nüshadaki başlıklandırmaları esas aldık.
Özel başlıklar bölümünde ise başlıksız murabbalar ile şarkı ve murabba başlığını taşıyan murabbaların dışında kalan murabba başlıkları değerlendirilmiştir. Özel başlık kullanan bazı şairler ve kullandıkları başlıklar şunlardır: Za’îfî “Murabba’-ı Bahâriyye”[3]; Hayretî “Der-keyfiyyet-i beng ve hâlet-i esrâr gûyed”[4], “Der-şikâyet-i hasret ü firâk”[5]; Mesîhî “Murabba’-ı Bahâr”[6]; Me’âlî “Mersiye-i Gürbe”[7]; Refî’ Lebib-zâde “Murabba’-ı ‘Ãşıkâne”[8].
Başlıklarına göre murabbalar dört bölümde incelenmiştir. Bu incelemeye ait genel tablo aşağıdadır:
Tablo H 15-19.yüzyıl murabbalarına ait "başlık" tablosu
1.1.1. Murabba Başlıklılar
Bütün murabbalar içindeki oranı % 39,83; bütün şiirler içindeki oranı % 37,08’dir.
Murabba başlıklı murabba yazan şairler şunlardır:
Aynî-i Tirmizî (1), Selîmî (1), Şeyh (1), Necâtî (1), Nasîbî (1), Mesîhî (3), Nihânî (2), Râzî (1), Resmî (1), Seyfî (1), Sa’dî-i Cem (4), Ahmed Paşa (1), Ahî (1), Cem Sultan (3), Hızrî (1), Hafî (1), İlâhî (1), Kemâlî (2), Sarıca Kemâl (1).
16.yüzyılda Usûlî (2), Ubeydî (5), Şevkî (1), Yahyâ Beg (25), Zamîrî (1), Za’îfî (5), Safâyî (1), Nazmî (513), Nev’î (4), Ahmed Sârbân (1), Ãşık Çelebi (1), Fuzûlî (5), Hayâlî (2), Lâmi’î (5), Me’âlî (7), Hıtâbî (4), Helâkî (1), Hatâyî (5).
17.yüzyılda Es’ad-ı Bağdâdî (3).
18.yüzyılda Dâniş Süleymân (1), Râşid (3), Refî’ (1), Refî’-i Amidî (1), Nâşid (2), Nedîm (1), Feyzî (2), Esrâr Dede (3), Hâşim Baba (18).
19.yüzyılda Vâsıf (7), Türâbî (3), Sermed (4).
1.1.2. Şarkı Başlıklılar
Bütün murabbalar içindeki oranı % 28,80; bütün şiirler içindeki oranı % 27,06’dır.
Şarkı başlıklı murabba yazan şairler şunlardır:
17.yüzyılda Nâ’ilî (11), Sabrî (1).
18.yüzyılda Hâtif Ali (19), Hanîf (1), Sâlim (1), Hâtem (2), Re’fet (4), Neyyir (1), Nâşid (2), Neylî (1), Nedîm (23), Seyyid Vehbî (3), Nazîm Yahyâ (8), Neş’et (1), Sâmî (5), Fıtnat (2), Dürrî (2), Gâlib (10), İzzet Ali Paşa (6), Fâzıl (15).
19.yüzyılda Dâniş Mehmed (1), Fehîm-i Sânî (3), Fatîn (14), Senîh (18), Pertev Paşa (2), Nevres (7), Mahmûd Celâleddîn Paşa (36), Vâsıf (187), Şeref Hanım (35), Said (11), Sermed (35), Hilmî (2), İffet (1), Leylâ Hanım (9).
1.1.3. Özel Başlıklılar
Bütün murabbalar içindeki oranı % 2,93; bütün şiirler içindeki oranı % 2,84’tür. Şu şairler tarafından yazılmıştır:
15.yüzyılda Şehdî (1), Hafî (1).
16.yüzyılda Yakînî (1), Muhibbî (1), Nazmî (6), Hayretî (25), Lâmi’î (1), Me’âlî (1), Hıtâbî (1).
18.yüzyılda Enîs (2), Re’fet (1), Selâmî (1), Müştak (1).
19.yüzyılda Senîh (1), Said (2), Sermed (3).
1.1.4. Başlıksızlar
Bütün murabbalar içindeki oranı % 28,43; bütün şiirler içindeki oranı % 33,01’dir.
Şu şairler başlıksız murabba yazmışlardır:
15.yüzyılda Aynî-i Tirmizî (6), Şehdî (1), Nizâmî (2), Adlî (1), Ahmed Paşa (1), Ca’fer Çelebi (9), Halîlî (2), Mihrî (6), Melîhî (1).
16.yüzyılda Misâlî (2), Cenâbî (1), Vasfî (2),Yahyâ Beg (1), Yetîm (2), Zâtî (25), Za’fî (24), Muhibbî (30), Özrî (1), Remzî (1), Revânî (1), Sezâyî (1), Sehâyî (1), Nihâlî (1), Nisâyî (2), Ayânî (1), Atâ (1), Ahmed Sârbân (1), Amrî (5), Ãşık Çelebi (6), Basîrî (1), Fevrî (8), Fazlî (1), Fehmî-i Cânbâz (1), Gedâyî (1), Hüdâyî (1), Hayretî (1), Hıfzî (1), Hevesî (1), Hadîdî (1), İshak (4), Kâmî (1), Hıtâbî (1), Helâkî (7), Aşkî (59), Şâhî (23), Hatâyî (1).
17.yüzyılda Fenâyî (29), Fütûhî (1), Şemsî (2).
18.yüzyılda Nebzî (1), Ãkif (3), Nedîm (9), Feyzî (3), Esîf (2), Nâfiz (45), Fennî (9), Mahtûmî (19), Cesârî (2), Müştak (1), Esrâr Dede (1), İlhâmî (67).
19.yüzyılda Pertev Paşa (1), Aczî (14), Sermed (6), Ahmed Râsim (7).
1.2. Murabba/Şarkı ve Halk Edebiyatı İlişkisi
[1] Bahtî, s.70.
[2] Fâzıl, s.2; Mahmûd Celâleddîn, s.91; Nazîm Yahyâ, s.497; Bahtî, s.70; İzzet Ali Paşa, 65b; Gâlib, 63b; Fıtnat, 29b; Sâmî, (Sayfa numarası yok); Sa’id, s.18; Fatîn, s.50; Fehîm-i Sânî, s.44; Leylâ Hanım, “Şarkıyyât Der-hakk-ı Hüdâvendgâr”, s.46; Re’fet, “Usûl-âşinâ olan zevât-ı kirâma sefîne-i şarkîmiz bu mersâda lenger-endâz-ı temâşâ olmuştur”, s.14.
[3] Za’îfî, s.25 ve s.27’de olmak üzere aynı başlıklı iki murabba vardır.
[4] Hayretî, s.94-95.
[5] Hayretî, s.103-104. Hayretî’nin murabbalarının biri hâriç tamamı özel başlıklıdır.
[6] Mesîhî, 51b.
[7] Me’âlî, s.175-180.
[8] Refî’ Lebibzâde, 91b.
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder